Prachtboek over macht
 

Wil je zien wat me bezighoudt?

Blogitems uit 2015

Regelmatig schrijf ik in blogvorm over zaken die me raken of aan het denken zetten: ervaringen in mijn werk, ontmoetingen, inspirerende boeken, films of thema’s. Je vindt ze hier.

19 jan
2015

Prachtboek over macht

Macht is een ingewikkeld en mysterieus fenomeen. Wie macht heeft, bezit het vermogen te bepalen en kan daarmee veel tot stand brengen. Maar dat is ook eng: wie het niet heeft loopt het risico slachtoffer te worden van machtsmisbruik. Over macht ligt een zweem van taboe: we praten er maar zelden expliciet over, terwijl we er allemaal mee te maken hebben. Oscar David schreef er een prachtig boek over: Macht! Van instinct tot integriteit.

Oscar David is organisatieadviseur met een rijke ervaring in het begeleiden van leiders en teams in organisaties. Die praktijkervaring vormt de bron voor veel beschrijvingen en typeringen van het fenomeen ‘macht’. Hij begint het boek met een interessant onderscheid in drie soorten macht. De eerste vorm noemt hij macht 1.0. Dit is de macht die te typeren valt als de meest primitieve vorm en erop gericht is de sterkste te worden en te blijven. Daarbij gelden de wetten van de apenrots: wie in een organisatie het slimst opereert, komt het hoogst terecht. Soms betekent dat vooral veel profileren en een grote bek hebben, soms is bescheidenheid en loyaliteit heel geschikt gedrag. Macht 1.0 is instinctief gedrag: het gaat er om in de strijd van winnen en verliezen te overleven.

Daarna is macht 2.0 een geupgrade versie. Hierbij is het streven dat de effecten van macht 1.0 in goede banen worden geleid door ‘checks and balances’. Denk aan: allerlei afspraken die we in organisaties maken om macht te spreiden of macht te controleren, zoals ondernemingsraden, regels en procedures, ethische codes etc. Macht 2.0 beoogt te reguleren en uitwassen te voorkomen, maar kan doorslaan in bureaucratie. Tenslotte staat bij macht 3.0 de mens centraal en zijn vermogen om op een dienende manier macht uit te oefenen. Dit is vooral een creërende vorm van macht, waarbij het gaat om innerlijke waarden en integriteit. Kent iemand zichzelf en is hij in staat om datgene te doen wat juist is, gegeven de situatie.David merkt op dat alledrie de vormen van macht legitiem en nodig zijn. Het is dus niet zo dat macht 3.0 beter is dan macht 1.0. De context en specifieke situatie bepalen wat nodig is. 

In de rest van het boek passeren allerlei fenomenen en situaties de revue. Uitgebreid gaat de auteur in op de schaduwzijden van de macht: verslaving, seks, ego, geld en geweten.  Verderop komen de meer zonnige kanten aan bod, zoals macht en reflectie, feedback en loutering of macht aan allen. Tezamen vormen de observaties een caleidoscopisch beeld hoe macht en machtshebbers zich in de praktijk manifesteren. Macht! is een prachtig boek en een must-read voor leiders en adviseurs, waarin Davids zorgvuldig waakt voor de gemakkelijke tips en oplossingen waar veel managementboeken helaas het patent op hebben. In plaats daarvan gebruikt hij het middel van de anekdote en het verhaal. Op mij hadden ze de werking als een spiegel om in te kijken. Wat herken ik bij me zelf? Waarvan was ik me terdege bewust? Wat is me volledig vreemd en had ik nog geen voorstelling van? Het lezen van Macht! maakte mij zelf bewust van mijn (typisch Nederlandse) ambivalentie in het kijken en denken over mijn eigen ‘macht’ en die van anderen. En zet me aan om het thema bij opdrachtgevers meer aan de orde te stellen.

De auteur schuwt het niet op een aantal plekken zeer persoonlijke verhalen uit zijn eigen biografie te delen. Door die kwetsbare opstelling laat hij niet alleen zien hoe macht en onmacht in zijn eigen leven een rol spelen, maar bovenal demonstreert hij hoe het vraagstuk van de macht vraagt om continue en diepgaande reflectie. Voor het omgaan met macht bestaat geen diploma, maar door te leren van praktijkervaring kom je verder. Helemaal oplossen zullen we het eeuwenoude vraagstuk van macht daarmee niet, maar de manier waarop we met macht omgaan bepaalt in wat voor wereld we leven. Met instemming citeert de auteur Mahatma Gandhi, die ooit zei: “The day the power of love overrules the love of power, the world will know peace.”

Oscar David (2014). Macht! Van instinct tot integriteit. Amsterdam: Mediawerf Uitgevers. ISBN 978-94-90463-36-6