Vijf vragen waar veranderaars in de praktijk mee worstelen
 

Wil je zien wat me bezighoudt?

Blogitems uit 2014

Regelmatig schrijf ik in blogvorm over zaken die me raken of aan het denken zetten: ervaringen in mijn werk, ontmoetingen, inspirerende boeken, films of thema’s. Je vindt ze hier.

23 okt
2014

Vijf vragen waar veranderaars in de praktijk mee worstelen

De laatste jaren bemoei ik me in mijn werk in toenemende mate met veranderprojecten en veranderaars. Regelmatig coach, adviseer en begeleid ik teamleiders, stafmedewerkers en projectleiders die met de poten in de modder staan en druk doende zijn veranderingsprocessen te sturen, begeleiden of in ieder geval in goede banen te leiden. Ondanks alle theoretische concepten en praktijkkennis blijkt veranderen in de praktijk keer op keer een weerbarstige klus.

Er gebeurt heel wat in de veranderklussen van mijn workshopdeelnemers en coachees. Systeemimplementaties die op weerstand stuiten, moeizame samenwerking in een team, een meerjaren-strategieontwikkeling in een omgeving die gevangen is in de waan van de dag, een noodzakelijk efficiencytraject waar lang niet alle betrokkenen warm voor lopen.  Het zijn even boeiende als pittige veranderprojecten. Hoewel heel uiteenlopend in aard en complexiteit valt mij op dat er een aantal rode draden lopen door alle vragen waar de veranderaars die ik ontmoet mee worstelen. 

Hieronder heb ik mijn waarnemingen geordend in de vorm van een top-5 van veelvoorkomende vragen van veranderaars.

1. Hoe krijg ik ze zover?
Dit lijkt de moeder aller verandervragen te zijn. Hoe krijg je medewerkers mee die zich afwachtend opstellen? Hoe breek je door weerstand heen? Wat zijn de sleutels om mensen te enthousiasmeren en inspireren, zodat ze mee gaan doen? Iedere veranderaar is op zoek naar de heilige graal: hoe verander ik de ander? (interessant genoeg lijkt het er op dat dit een moeizame opgave is en dat het antwoord begint met iets aan jezelf te veranderen)

2. Hoe vind ik mijn weg in een complexe en veranderende omgeving?
Soms is veranderen een brug bouwen terwijl je er overheen loopt. De transitie die bijvoorbeeld momenteel plaatsvindt rond de Jeugdzorg en Gemeentes is er zo een. Hoewel het formeel per 1 januari 2015 zover is, is nog veel onzeker en veel nog steeds in beweging. Hoe richten we de processen in? Hoe vangen we klantvragen adequaat op? Wat komt er dan precies op ons af?

Hoe creeër je als veranderaar in zo’n complex speelveld houvast voor jezelf? Of zoals een deelnemer aan een van de workshops zich afvroeg: “Hoe zorg ik voor mijn eigen ankerpunten?”

3. Hoe pak ik als veranderaar de juiste rol?
Veranderen is schaken op veel borden tegelijk. Er is inhoud en proces of bovenstroom en onderstroom. Waar richt je je op? Doe je alles of baken je je rol af en schakel je een ander in om je te helpen zaken die onder tafel spelen bespreekbaar te maken?

4. Hoe handel en intervenieer ik in spannende situaties?
Veranderen vraagt om moed. Er gebeuren regelmatig dingen die veranderaars voor puzzels stellen hoe iets aan te kaarten, bespreekbaar te maken of een patroon te doorbreken.  Wat doe ik als mensen ja zeggen en nee doen? Wanneer ik de slechte sfeer bespreekbaar wil maken en dat wordt gebagatalliseerd; hoe ga ik daar mee om? Een van de directeuren is erg dominant, wat niet goed uitwerkt voor sfeer en voortgang. Wat kan ik doen om het anders te laten lopen?

5. Hoe (her)vind ik mijn eigen plezier en energie in de taaiheid van het veranderproces?
Veranderen is een proces vol emotie. Veranderen laat veranderaars niet onberoerd. Soms is er grote blijdschap als een lastige stap is genomen, soms frustratie of boosheid over de traagheid of manier waarmee alles gaat. Een enkele keer is er verdriet over de oude cultuur en samenwerkingsgeest die teloor lijkt te gaan in een reorganisatie. Veranderen is vaak een rouwproces, waarin verdriet om het verlies van het oude onbenoemd blijft.


Verandervragen: universeel en persoonlijk
Wat me opvalt is dat deze vijf vragen spelen in een grote variatie aan situaties,  in uiteenlopende organisatiecontexten en met sterk verschillende inhoudelijke opgaves. Ze kennen in die zin een universeel karakter. En voor veranderaars die met mij in intervisie of workshops reflecteren op hun eigen handelen is de herkenning van gedeelde worstelingen vaak een grote opluchting. Ik ben niet de enige die hier mee zit!

Anderzijds is het zo dat de antwoorden op deze vragen weer heel persoonlijk kunnen zijn. Het is iedere keer weer puzzelen wat past in de concrete en unieke situatie van de veranderaar. Dat maakt veranderen voor mij tot een buitengewone kunde, een echt ambacht. Een confronterend ambacht allereerst,  waarin je jezelf sterk tegenkomt en veel over jezelf leert. Een ambacht waarin veel vindingrijkheid en creativiteit nodig is om verder te komen. En een ambacht waaraan heel veel valt te leren, praktisch en conceptueel.

Voor iedereen die werkt aan een veranderproject en nieuwsgierig en gretig is om meer te leren over dit mooie ambacht, organiseer ik in het nieuwe jaar weer een Leergroep voor veranderaars. Je bent van harte uitgenodigd mee te gaan op ontdekkingstocht. Ik ben nieuwsgierig naar jouw verandervragen.


Joris Brenninkmeijer is coach en adviseur. Hij zet zich in voor levendige en bezielde veranderprocessen in organisaties.