Leren van mislukking
 

Wil je zien wat me bezighoudt?

Blogitems uit 2014

Regelmatig schrijf ik in blogvorm over zaken die me raken of aan het denken zetten: ervaringen in mijn werk, ontmoetingen, inspirerende boeken, films of thema’s. Je vindt ze hier.

03 mar
2014

Leren van mislukking

Bent u ook zo dol op succes?  Leider zijn van een geslaagd project, een advies geven dat impact heeft bij beslissers, een innovatieprijs winnen. Vraag is of die belangstelling voor succes niet wat overdreven is.  Een pleidooi voor de mislukking.

Succes. We zijn er dol op. We lezen graag en veel over succes en hoe je het kunt krijgen. Zoek op de managementboekensite managementboek.nl op de zoektermen ‘mislukking’ of ‘failure’ en je zult geen succes (0 treffers) hebben. Voer je de term ‘succes’ in, dan is er de keus uit meer dan 200 titels, variërend van ‘Succesvol coachen’ tot ‘37 vragen voor een succesvol verkoopgesprek’. Met enige overdrijving zou je kunnen zeggen dat ons streven naar professioneel succes iets van een obsessie in zich heeft. Gesuggereerd wordt dat je, als je maar echt wilt, succes kunt hebben.

Succes is natuurlijk een aantrekkelijk idee. Veel managementboeken staan om die reden vol met stappenplannen, how to instructies, best practices, transformatiemodellen. Die zijn erop gericht om de geïnteresseerde lezer bij te brengen hoe hij zichzelf of zijn organisatie beter, sneller, effectiever kan veranderen. Succes is een keuze, zeggen die boeken en soms gaan ze nog een stapje verder: mislukken is geen optie. En dat is een uiterst aangename gedachte. Een gedachte om je ogen bij te sluiten en even weg te dromen van de werkelijkheid.

De 'vijand' mislukking
“Het goede is de vijand van het geweldige”, schrijft Jim Collins in Good to Great (2004). Daarmee vat hij –onbedoeld- het mainstream denken samen over succes en haar tegenpool mislukking. De kernveronderstelling is dat alles wat niet voldoet aan de norm van succes, een bedreiging is. In deze filosofie van excellentie is mislukking de moeder aller vijanden. Zij dient daarom onverwijld de oorlog verklaard te worden. Succes is het goede, falen het kwade. Wie daar niet voor is, is tegen ons.

Een aardige illustratie van waar dit – in de kern Amerikaanse- type denken toe kan leiden is de beschrijving die de Amerikaan Paul Stoltz in zijn boek Omgaan met tegenslag (1998) geeft van afhakers: “Zij hebben hun dromen opgegeven en hebben een in hun ogen vlakker, gemakkelijker pad gekozen.”(…)”Afhakers doen per definitie net genoeg om het te redden. Zij hebben weinig ambities en een minimale motivatie en leveren ondermaatse kwaliteit. Ze nemen weinig risico’s en zijn zelden creatief, behalve als het gaat om het vermijden van zware opgaven.”(…) “Afhakers zijn niet noodzakelijk eenzaam, want het kost hen weinig moeite om mensen te vinden die maar al te graag bereid zijn samen met hen hun tijd te verdoen of te jammeren.” Mislukking, zoveel is duidelijk uit deze tamelijk compassieloze karakterisering, bestaat dan misschien, maar het deugt niet, het is voor de losers. Stoltz lijkt te denken dat de beste instelling tegenover mislukking er een is van onverdraagzaamheid en veroordeling. De mislukking, dat is de ander!

Mislukking als alledaags verschijnsel
Zowel onderzoeksgegevens als ervaringskennis suggereren ondertussen dat de ‘mislukking’ een tamelijk normaal verschijnsel is in organisaties, veel meer –het zij terzijde opgemerkt- dan we doorgaans lezen in veel van de managementboeken. Onderzoek van Boonstra wijst uit dat van veranderprojecten slechts een schamele 30% succesvol is. De levensduur van organisaties is betrekkelijk kort: ze bestaan gemiddeld maar 12 jaar (De Geus, 1997). Succes is kennelijk niet iedereen gegeven. In een studie naar succesfactoren van bedrijven vond Collins (2004) op een aantal van vele honderden onderzochte bedrijven slechts een tiental dat echt excelleerde. En van de topbedrijven die in de klassieker In search of Excellence van Peters en Waterman (1978) werden beschreven, was een aantal een paar jaar later al weer afgegleden naar gemiddeld niveau. Succes is veel toevalliger dan we doorgaans denken.

En dan de alledaagse ervaring van het leven in organisaties, waarin allerlei andere, meer duistere zaken dan glimmend succes een aanzienlijke rol spelen. Mensen zijn er druk bezig hun weg te zoeken, te improviseren en om te gaan met tegenslag. Organisaties zijn werelden van tijdsdruk, van ergernis, gedoe, van overleven. Een wereld waarin naast prachtig succes ook vreselijke mislukking aanwezig is. Medewerkers van organisaties worstelen hoe om te gaan met een autoritaire projectleider, hoe ze hun afwachtende team in beweging krijgen, wat ze aanmoeten met een vage opmerking van een klant over hun dienstverlening.

Leren van mislukking
Mijn centrale stelling is daarom dat mislukking een thema is waaraan veel valt te leren. Het beleven van een mislukking, professionele tegenwind en een moeizame werkperiode is geen pretje, maar kan een rijke bron zijn voor persoonlijke en professionele groei. Daarvoor moet je wel bereid zijn je eigen ervaring te onderzoeken, soms pijnlijke feedback te ontvangen en een hoop onzekerheid te verdragen.

Wie een echte mislukking meemaakt stuit op een grens in zichzelf. Daardoor ontdek je dat je iets niet goed in de vingers hebt en dat je oude manier van doen niet meer volstaat. Een dergelijke ervaring is vaak pijnlijk. Wie de mislukking echt onder ogen ziet en enig zelfonderzoek doet leert veel over zichzelf, zijn denken en handelen. Je versterkt je vermogen om te incasseren en door te zetten. En groeit.

Mislukken leert je waardevolle inzichten, namelijk dat succes en mislukken in wezen niet zo interessant zijn. Waar het echt om gaat is het ontwikkelen van innerlijke kwaliteiten. Waardering voor jezelf ontwikkelen, ongeacht de waardering van een ander voor de manier waarop je bent en je werk doet. Moed om risico’s te nemen, te zeggen wat er te zeggen is, ongeacht de angst voor afwijzing. De mislukking te accepteren en als een gewoon verschijnsel te beschouwen, als iets wat er is, waar je oog voor kunt hebben, maar wat je niet hoeft te veroordelen of te bevechten. Dat helpt om respectvol om te gaan met anderen en hun kwaliteiten zien, in plaats van je te ergeren en veroordelend te praten over wat hen niet lukt.

Leren van mislukken is dan ook in essentie het leren accepteren van de mislukking in jezelf. Dat is het grootste succes dat een mens zichzelf kan gunnen.

 

Joris Brenninkmeijer is coach en adviseur. Hij zet zich in voor levendige en bezielde veranderprocessen in organisaties.

 

 

Meer over mislukkingen

• Boeiende informatie over mislukkingen (van Viagra tot Buckler en Columbus' ontdekking van Amerika) en hun grote leereffect is hier te vinden. 

 

• Succes is voor een groot deel afhankelijk van geluk, zegt Michael Lewis.

 

• J.K Rowling speecht op Harvard over mislukking.



• Richard Branson over leren van mislukkingen.