Het verrijkende van systemisch kijken. Boekbespreking van 'Systemisch adviseren'
 

Wil je zien wat me bezighoudt?

Blogitems uit 2014

Regelmatig schrijf ik in blogvorm over zaken die me raken of aan het denken zetten: ervaringen in mijn werk, ontmoetingen, inspirerende boeken, films of thema’s. Je vindt ze hier.

06 okt
2014

Het verrijkende van systemisch kijken. Boekbespreking van 'Systemisch adviseren'

Systemisch kijken en werken heeft  in Nederland een zekere reputatie verworven, die voor een belangrijk deel op het conto valt te schrijven van de populariteit van de familie-en organisatieopstellingen. Die methode heeft als bijzondere werking om dynamieken in families of organisaties zichtbaar en ervaarbaar te maken, wat tot diepe inzichten kan leiden.

In het boek Systemisch adviseren gaat het evenwel niet of nauwelijks over opstellingen. Siebke Kaat en Anton de Kroon richten zich op het verhelderen van de principes  achter het werken met opstellingen. Die principes zijn voor hen de kern van wat ze noemen systemisch-fenomenologisch kijken naar organisaties. Hun uitgangspunt is dat een organisatie een levend systeem is, dat net als andere systemen in de natuur goed functioneert als aan een aantal basisbehoeftes is voldaan. Kaat en De Kroon noemen er vijf:

  • de oorsprong dient als vertrekpunt onder ogen gezien te worden
  • erkenning van de historie vormt de basis voor het heden
  • alles wat erbij hoort heeft recht op een heldere plek in het geheel
  • in de ordening van het geheel heeft elk deel een eigen plek
  • er is een faire balans tussen geven en nemen

De auteurs nemen deze vijf basisbehoeftes als leidraad om verder te verkennen wat systemisch kijken in de praktijk inhoudt. Waarom lukt het een capabele manager niet om effectief te opereren in zijn afdeling? Hoe kan het dat we elkaar geen feedback durven geven in dit team? Waarom raakt een leidinggevende uitgeput, terwijl er heldere afspraken zijn gemaakt over zijn rol? Typisch systemische vragen die de auteurs suggereren zijn dan: waaraan is in de historie van dit team geen recht gedaan? Hoe kan het dat een functie besmet is geraakt en geen plek krijgt in het geheel? Welk patroon herhaalt zich hier kennelijk?

Het gaat in de systemische benadering niet zozeer om gevoelens en personen, alswel om de vaardigheid feiten en verbanden te verhelderen die te maken hebben met historie, ordening en erbij horen. Door dat consequent te doen, kunnen patronen in het systeem zichtbaar worden. Kaat en de De Kroon laten zien dat dit een niet oordelende en open houding vraagt van de begeleider.  Bij hardnekkige vraagstukken en zich herhalende, taaie patronen is de systemische aanpak zeer geeigend.. De opbrengst is dat er een verrassend en meestal nieuw  perspectief kan ontstaan.

Het sterkste punt van het boek vind ik de koppeling tussen het conceptuele en het concrete. De auteurs switchen veel en makkelijk tussen het uitwerken van leidende principes en voorbeelden daarvan uit organisaties. Knap is ook de manier waarop ze de lezer meenemen in weergaves van adviesgesprekken. In een aantal gevallen zijn deze zo concreet beschreven dat je bijna meeluistert naar de vragen, mijmeringen en waarnemingen die een systemisch adviseur aan zijn klant voorhoudt. Knap, omdat zo voelbaar wordt dat systemisch adviseren geen kunstje is, maar een manier van denken, voelen en onderzoekend handelen.

Systemisch adviseren is blijkens de inleiding geschreven voor adviseurs die werken aan het versterken van organisatiesystemen. Op twee punten wijkt het boek af van deze opzet. Een eerste toegift is een hoofdstuk over systemisch coachen, met veel voorkomende patronen in individuele coachvragen  met daarbij een aantal mijmervragen voor de coach. De keus om dit hoofdstuk toe te voegen is zeer verdedigbaar (veel adviseurs coachen ook individuen met werkgerelateerde vragen). Minder gemakkelijk uit te leggen vind ik een hoofdstuk dat zich richt op hoe managers kunnen bijdragen aan een gezonde organisatie. Het was voor de eenheid in het boek logischer geweest ook dit hoofdstuk te richten op de adviseur die zijn klant wil adviseren hoe deze zijn organisatie volgens systemische principes vitaal kan organiseren en aansturen. Een tweede punt van kritiek is het ontbreken van uitleg hoe systeempatronen of dynamiek in advies- en coachingsgesprekken zichtbaar gemaakt kunnen worden. Een voorbeeld van een krachtige methode om dit te doen is in mijn ervaring om de geadviseerde te vragen –met kaartjes, blokjes, desnoods met suikerklontjes- de constellatie van mensen uit zijn organisatie ‘op te stellen’. Een verwijzing naar dit soort instrumenten had het boek verrijkt.

Het geheel overziend moet gezegd worden dat het hier gaat om kleine punten van kritiek op een voor het overige uitstekend boek, dat op een duidelijke wijze achterliggende principes van systemisch kijken verheldert. Het boek lijkt mij daarmee interessant als eerste kennismaking voor lezers die nog niet veel weten van dit gedachtengoed. Voor begeleiders die al wat verder zijn ingevoerd in deze materie biedt het boek de scherpe explicitering van methodische principes. Niettegenstaande de bescheiden toon, verdient Systemisch adviseren naar mijn mening –om het systemisch te zeggen- een duidelijke plek in het geheel van begeleidingskundige literatuur.  

Besproken: Siebke Kaat en Anton de Kroon (2013).  Systemisch adviseren. De organisatie als levend systeem. ISBN 978 9077290 22 4

Eerder verschenen als recensie in het Tijdschrift voor Begeleidingskunde (2013/4)

 

Nieuwsgierig?

Op 7 november verzorg ik samen met Karin Gritter van Coaching Noord Nederland een workshop Systemisch interveniëren (7 november 2014) voor leidinggevenden en adviseurs. Hierin ervaar je de kracht van een andere manier van kijken, het systemisch waarnemen en interveniëren. Je ontdekt verborgen oorzaken van taaie vraagstukken en leert nieuwe vragen te stellen. Kijk hier om meer te lezen.