Krachtige vragen
 

Wil je zien wat me bezighoudt?

Blogitems uit 2013

Regelmatig schrijf ik in blogvorm over zaken die me raken of aan het denken zetten: ervaringen in mijn werk, ontmoetingen, inspirerende boeken, films of thema’s. Je vindt ze hier.

29 okt
2013

Krachtige vragen

Een tijdje geleden vroegen een leidinggevende en zijn medewerker mijn hulp om hun onderlinge samenwerking te verbeteren. We spraken af, verkenden de vraag en snel werd zichtbaar waar het niet werkte tussen hen. Kort gezegd: een stevige, dominante leidinggevende en een voorzichtige, afwachtende medewerker. Die dynamiek leidde tot een moeizaam gesprek, waarin de een steeds meer de boventoon voerde en de ander zich steeds meer terugtrok. Dat zagen ze zelf ook in toen ik hen erop wees en we spraken af voor een tweede gesprek.

Thuisgekomen broedde ik op een vervolg. Het leek me zinvol om hen ter voorbereiding enige reflectie te laten plegen. Welke vragen zou ik hen stellen? Wat zou hen prikkelen en aan het denken zetten? Wat kon helpen om het moeizame patroon tussen hen beiden te doorbreken?

Nu zijn over de kunst van het vragenstellen hele boekenkasten volgeschreven. De kern van de gedachtevorming is naar mijn smaak niet zozeer dat er goede of slechte vragen zijn, als wel dat iedere vraag een heel eigen, specifiek effect heeft. Zo maakt het een wereld van verschil of je de vraag stelt:

Wat zijn zwakke kanten van jou/je team/je organisatie en hoe wil je die verbeteren?

Of: wat zijn sterke kanten van jou/je team/je organisatie en hoe kun je die versterken?

De eerste vraag levert veel geklaag op, weinig energie en vermoeid gezucht. De tweede vaak het tegenovergestelde. Er zijn ook vragen die de ander onbedoeld passief maken, bijvoorbeeld:

Wat zijn je verwachtingen van vandaag? Vaak levert dat niet veel meer op als: “Weet ik niet precies.” Of “Ik laat het op me afkomen.” Of “Ik ben wel erg nieuwsgierig naar wat jij over dit onderwerp hebt te vertellen.”

Vergelijk dat eens met de vraag: Wat zal er morgen anders gaan, als gevolg van hoe wij vandaag hier werken? Inderdaad: de tweede prikkelt en zet aan tot eigen actie om er iets van te maken.

Sleetse vragen leveren sleetse antwoorden op. Kijk maar eens naar deze prachtige parodie (let vooral op de start van de cursus).

 

Ze zeggen wel: een gek kan meer vragen dan tien wijzen kunnen beantwoorden. Mijn persoonlijke top 10 van krachtige vragen in willekeurige volgorde:

  1. Kun je een voorbeeld geven?
    Maakt abstracte, algemene en vage praat concreet en persoonlijk.
  2. Hoe kijk je naar je eigen bijdrage, waarover ben je tevreden en waarover ontevreden?
    Mooi neutraal maar stiekem heel sturend, zet de ander aan het werk de balans op te maken.
  3. Stel je wordt wakker en al je problemen zijn opgelost. Wat is er dan anders?
    De wondervraag noemt de oplossingsgerichte benadering deze vraag. Prachtige vraag om iemand los te maken van de werkelijkheid en te laten nadenken over de toekomst.
  4. Wat heb je te leren?
    Krachtige vraag om te helpen het thema, het leerpunt of zo je wilt de uitdaging te benoemen.
  5. Wat heb je nodig?
    Heel geschikt om iemand dieper te laten nadenken wat hij/zij aan behoeftes heeft.
  6. Wat doe jij waardoor het blijft gaan zoals het gaat?
    Hoe lastig is het vaak je eigen aandeel in gedoe of stagnatie te zien. Met deze vraag ben je bij de kern: wat is iemands eigen rol hierin?
  7. Wat heb je de laatste tijd geleerd?
    Een heel simpele, maar wel een ter overdenking. Werkt ongeveer zo: Heb ik eigenlijk wel iets geleerd? Natuurlijk wel, maar… of ja (etc.).
  8. En: wat werkt hier eigenlijk goed?
    Ook weer een positieve vraag, uit de traditie vanappreciative inquiry. Maakt bewust wat er goed gaat, wat elementen zijn die daarin belangrijk zijn.
  9. Wat wil je van anderen in jouw groep? En wat willen ze van jou?
    Weg van de inhoud, het gaat om relaties. Hoe verhoudt je je tot anderen, hoe wil je met ze werken? Daar triggert deze vraag op.
  10. Waar ben je bang voor?
    Angst is des mensen, maar is vaak in organisaties een groot taboe. Die angst, twijfel, zorg bespreekbaar maken, dat is wat deze vraag beoogt.

En hoe liep het af met leidinggevende en medewerker? Ik legde hen twee vragen voor:

  • Wat is het beste voorbeeld van goede samenwerking tussen jullie?
  • Wat denk je dat de ander van jou nodig heeft?

Vooral de tweede vraag die ik had verzonnen stemde me tevreden en is een kleine variatie op de wat heb je nodig-vraag. Het stimuleert enig inlevingsvermogen in de ander. Met deze twee simpele vragen voerden we anderhalf uur een mooi gesprek, met veel energie en verdieping van het contact.