De levende onderneming
 

Wil je zien wat me bezighoudt?

Blogitems uit 2013

Regelmatig schrijf ik in blogvorm over zaken die me raken of aan het denken zetten: ervaringen in mijn werk, ontmoetingen, inspirerende boeken, films of thema’s. Je vindt ze hier.

15 jan
2013

De levende onderneming

Stel: u bent door omstandigheden gedwongen een tijdje door te brengen op een onbewoond eiland. En om de tijd in afwachting van uw redders een beetje te doden, mag u om te lezen één managementboek meenemen. Wat? U piekert er niet over en gaat tussen het vissen vangen en kokosnoten kraken liever dood van verveling dan een managementboek te lezen? Dan heeft u vast en zeker De levende onderneming nog nooit gelezen.

De levende onderneming werd geschreven door de Nederlander Arie de Geus en is -dat zal u wellicht verheugen- geen managementboek in de traditionele zin van het woord. U vindt er geen modellen, stappenplannen, kleurige plaatjes of driehoeken om de complexe managementwereld te versimpelen. In plaats daarvan is De levende onderneming een fascinerende beschouwing van het fenomeen ‘organisatie’.

Een levend organisme heeft een levensduur en De Geus start zijn verhaal precies daar. Hoe lang leeft een organisatie? Dat blijkt niet bijster lang te zijn. Hij citeert onderzoek waaruit blijkt dat de gemiddelde levensduur van ondernemingen in Europa en Japan een magere 12,5 jaar was. De meeste ondernemingen zijn dus –in het licht van hun potentieel gezien- een dramatische mislukking. Wat maakt dan dat sommige bedrijven een langer leven beschoren is?  De Geus deed er veel onderzoek naar en kwam op vier componenten:

1. Gevoeligheid voor de omgeving: een bedrijf moet het vermogen hebben te leren en zich aan te passen
2. Samenhang en identiteit: het vermogen om een gemeenschap op te bouwen
3. Tolerantie: tolerantie voor experimenten, uitschieters en activiteiten in de marge die opvattingen over mogelijkheden blijven verbreden. 
4. Behoudend financieel beleid: zuinigheid en doelmatig inzetten van middelen.

Rond deze vier aspecten is het boek vervolgens opgebouwd. En wat een boek! Prachtig schrijft De Geus over besluitvorming, macht of leidinggeven om winst te behalen of om lang te bestaan. Is er een keus? stelt hij rethorisch. Wat De levende onderneming voor mij vooral zo uitmuntend maakt is dat het verhaal gestoeld is op een zeldzame combinatie van praktijkervaring en praktijkonderzoek, die bovendien heel boeiend is opgeschreven.

Neem het relaas over hoe er werd geleerd binnen Shell – De Geus was er jarenlang hoofd van de Group Planning. Hij verhaalt van het ontstaan van de ontwikkeling van de scenariomethode om bewustzijn te ontwikkelen op grote, mondiale ontwikkelingen en er als grote, logge organisatie beter op in te kunnen spelen. Die methode bestond uit de constructie van een aantal scenario-verhalen door Shellmensen, maar ook wetenschappers, regisseurs, musici. Ademloos word je als lezer meegevoerd van praktijkervaring met succes (de scenarioschrijvers voorspelden de oliecrises van 1973 en 1979) en tegenslag (het topmanagement vroeg zich af wat het rendement was van al die kleurrijke verhalen) naar nieuwe vragen en reflecties.

De levende onderneming is een beschouwing, maar ook een pleidooi over wat het doel van een onderneming moet zijn. In de inleiding stelt De Geus onomwonden: “Zoals alle organismen bestaat het levende bedrijf voornamelijk voor het overleven en verbeteren van zichzelf: om zijn potentieel tot vervulling te brengen en zo groot te worden als het kan. (…) Als het werkelijke doel van een levende onderneming is te overleven en het lange tijd goed te doen, dan zijn de prioriteiten bij het leiden van zo’n bedrijf heel anders dan de waarden die in de meeste moderne economische literatuur worden beschreven.” 

De levende onderneming verscheen zestien jaar gelden in 1997, maar is anno 2013 actueler en urgenter dan ooit. Ook als u niet binnenkort een poos op een afgelegen eiland gaat doorbrengen: maak tijd en lees dat boek.

Arie de Geus, De levende onderneming. Schiedam: Scriptum (1997). 


Joris Brenninkmeijer is coach en adviseur. Hij zet zich in voor levendige en bezielde veranderprocessen in organisaties.