Les in bescheidenheid
 

Wil je zien wat me bezighoudt?

Blogitems uit 2012

Regelmatig schrijf ik in blogvorm over zaken die me raken of aan het denken zetten: ervaringen in mijn werk, ontmoetingen, inspirerende boeken, films of thema’s. Je vindt ze hier.

14 mar
2012

Les in bescheidenheid

Nederland kent een enorme hoeveelheid adviseurs –als ik mij niet vergis zijn wij zelfs het land met de hoogste adviseursdichtheid ter wereld. En omdat al die adviseurs graag werk willen, maken ze driftig reclame voor zichzelf en hun geweldige interventies. Ik bezondig mezelf daar af en toe ook aan, maar eerlijk gezegd - erg gelukkig voel ik me er nooit bij. De hamvraag is: kun je als adviseur jezelf en je eigen effecten eigenlijk wel goed inschatten?

Ik denk van niet. Een voorbeeldje uit een iets andere context kan dat illustreren. In zijn boek ‘Therapie als geschenk’ beschrijft de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom een interessante ontdekking die hij ooit als bij toeval deed. Met een cliënte maakte hij de afspraak om allebei, afzonderlijk van elkaar, aantekeningen te maken na ieder gesprek. Na enkele maanden zouden zij elkaars notities lezen.

Yalom schetst zijn verbazing toen hij voor het eerst de aantekeningen las die zijn cliënte had bijgehouden. (..)”hoewel we bij dezelfde sessie aanwezig waren geweest, had ieder van ons deze op geheel persoonlijke wijze ervaren. Om maar eens wat te noemen: we vonden totaal verschillende onderdelen van de sessie belangrijk. Mijn elegante en briljante analyses? Zij had ze niet eens gehoord!”

Yalom ontdekte dat het veel meer zijn eigen kleine aardigheidjes en eigenaardigheidjes waren die er in de ogen van zijn cliënte toe deden. Een complimentje, een plagerijtje, een onhandig gemaakt excuses. Dat waren de momenten die zijn cliënte bij waren gebleven en die zij als belangrijk waardeerde, veel meer dan de scherpzinnige inzichten die hij haar had gepresenteerd.

Voor Yalom was het een les in bescheidenheid. De ervaring van therapeut en cliënt lopen niet zelden ver uiteen. Je in een ander en diens gezichtspunt verplaatsen is een enorme opgave.

Bescheiden lessen voor veranderaars

Welke interessante punten kunnen we nu generaliseren uit het voorbeeld van Yalom naar de context van veranderprocessen in organisaties? Ik noem er drie. 

  1. Zoveel mensen, zoveel betekenissen
    Allereerst het besef van het uiteenlopen van perspectieven. Yaloms anekdote illustreert hoe zelfs in een relatief overzichtelijke setting (therapeut en cliënt) er een groot verschil kan bestaan tussen de waarneming wat er toe doet.  Hoe meer deelnemers, hoe complexer dit nog wordt. Wat je beoogt met een interventie (je intentie), zal dan nog veel meer verschillen en uiteenlopen met de betekenissen die deelnemers er aan geven (het effect). Het laatste is het belangrijkste, dus alle goede bedoelingen ten spijt: richt je op de betekenissen.
     
  2. Schrijven is afstand nemen is leren.
    Een tweede punt is dat het beschrijven van ervaring een hele goede mogelijkheid biedt betekenis te geven in het veranderproces. Het beschrijven van belangrijke, betekenisvolle momenten is een manier om te reflecteren. Het stimuleert dat mensen aktief nadenken wat voor de betrokkene(n) van waarde was en is en van hun ervaring kunnen leren.
     
  3. Uitwisselen helpt het veranderen
    Een derde punt is dat het uitwisselen van perspectieven bij kan dragen aan het veranderproces zelf.Yalom hoopte dat het lezen van zijn aantekeningen zijn cliënte zou helpen een realistischer beeld van hem te krijgen. Op die manier veronderstelde hij, zou de therapie beter gaan verlopen. Op dezelfde manier kan je als veranderaar je eigen perspectief en dat van anderen op schrift laten stellen en daarna uitwisselen. Wat heeft er toe gedaan? Wat hebben we bereikt? Waarom is dat belangrijk? Met die vragen kan je er naar streven dat het veranderproces verdieping en meer betekenis krijgt.

In ieder geval voor de veranderaar zelf valt hier de nodige lering uit te trekken. Zoals een realistisch (lees: bescheidener) beeld van het veronderstelde versus het daadwerkelijke effect van zijn handelen.